رشته عمران

همه چیز درباره رشته مهندسی عمران

 برای تحصیل در رشته مهندسی عمران به چه تحصیلات اولیه‌ای نیاز است؟ رشته مهندسی عمران چه گرایش‌هایی دارد؟ آیا با اهداف رشته مهندسی عمران آشنا هستید؟ مهندسان عمران چه فعالیت‌هایی انجام می‌دهند؟ بازار کار رشته مهندسی عمران در ایران چگونه است؟ آیا امکان ادامه تحصیل رشته مهندسی عمران در مقطع کارشناسی ارشد وجود دارد؟ در چه گرایش‌هایی می‌توان در مقطع کارشناسی ارشد رشته مهندسی عمران را ادامه داد؟ بهترین دانشگاه‌های کشور برای تحصیل در رشته مهندسی عمران کدام است؟ آیا با تاریخچه رشته مهندسی عمران آشنا هستید؟

ما در این مطلب قصد داریم شما را با هر آنچه که درباره رشته مهندسی عمران وجود دارد آشنا کنیم و به سوالات‌تان پاسخ دهیم. با ما همراه باشید تا از ریز تا درشت رشته مهندسی عمران اطلاعات کسب کنید.

تاریخچه مهندسی عمران (Civil Engineering)

 تاریخچه مهندسی عمران به درازای زندگی بشریت بوده است. از همان زمان‌های ابتدایی که انسان‌ها برای ساخت سازه‌ها و بناهای متفاوت از قوانین و قواعد مهندسی بهره می‌گرفتند، اولین جرقه‌های مهندسی عمران در طول تاریخ شکل گرفت.

در واقع درباره تاریخچه مهندسی عمران این‌گونه می‌توان گفت که درست از زمانی که انسان‌ها برای در امان ماندن در برابر طوفان، سیل، سرما و گرما و حتی حیوانات وحشی برای خود و افراد هم گروه خود شروع به ساخت سرپناهی کردند، تاریخچه مهندسی عمران شکل گرفته است. از زمان روستا نشینی و رشد صنعت و کشاورزی، مهندسی عمران در زندگی مردم تاثیرات شگرفی داشته است.

 یکی از قدیمی‌ترین و ماندگارترین بناها و سازه‌هایی که به دست بشریت و با به‌کارگیری قوانین و قواعد مهندسی ساخته شده، اهرام مصر است. تاریخچه مهندسی عمران را حتی می‌توان در تاریخ ایران نیز ردیابی کرد. به طوری که برای ساخت قنات‌ها و مدیریت آب در ایران باستان، از اصول اولیه و اما عمیق مهندسی عمران استفاده شده است. این‌ها از بارزترین نمونه‌ها درباره تاریخچه مهندسی عمران در نظر گرفته می‌شود.

 بشر همواره به دنبال آن بوده است که از طریق قواعد و قوانین متفاوت، طبیعت و هر آنچه که در اختیارش است را به‌گونه‌ای تنظیم و بررسی کند که آسایش و رفاه‌ش تا حد بالایی حفظ شود. به این ترتیب مردمان قدیم از این قوانین و قواعد به عنوان مهندسی عمران برای ساخت انواع بناها، قنات، ساخت راه‌ها، برج‌ها، لنگرگاه‌ها، کانال‌های هدایت کننده رودخانه و انواع دیگری از سازه‌ها استفاده می‌کردند.

پژوهش‌ها نشان‌دهنده آن است که مدرک مهندسی عمران با همین نام و اهداف برای اولین بار در تاریخ ۱۸۳۵ در ایالت متحده آمریکا توسط یک موسسه اعطا شده است. همچنین اولین موسسه مهندسان عمران در سال ۱۸۱۸ در لندن، پایتخت انگلستان، برای اولین بار تاسیس شد. این موسسه با دریافت مدرک سلطنتی در سال ۱۸۲۸ گام‌های ارزنده‌ای در پرورش و شکوفایی این رشته کاربردی برداشت.

تحصیل در رشته مهندسی عمران چگونه است؟

رشته مهندسی عمران در ایران یکی از محبوب‌ترین و پرطرفدارترین رشته‌های دانشگاهی محسوب می‌شود که افراد سالانه با شرکت در کنکور سراسری قصد ورود به دانشگاه و ادامه تحصیل در این رشته را دارند.

برای اینکه بتوان در دانشگاه، رشته مهندسی عمران را انتخاب کرد لازم است که در دبیرستان فرد دیپلم ریاضی و فیزیک را دریافت کرده باشد. پس از شرکت در کنکور سراسری ریاضی و فیزیک، در صورتی که رتبه فرد در حد قابل قبولی برای پذیرش در رشته مهندسی عمران باشد می‌تواند در گرایش‌های متفاوت این رشته، در دانشگاه در مقطع کارشناسی (لیسانس) مشغول به تحصیل شود.

البته لازم به ذکر است که در صورتی که فرد در هنرستان رشته عمران می‌خواند، می‌تواند با شرکت در کنکور به صورت ناپیوسته در مقطع کاردانی به تحصیل بپردازد و پس از آن برای ادامه تحصیل، مجدد باید در آزمون شرکت کرده و در مقطع کارشناسی به تحصیلات خود ادامه دهد.

 خوشبختانه زمینه‌های ادامه تحصیل این رشته نیز وجود دارد و داوطلبان می‌توانند پس از دریافت مدرک کارشناسی مهندسی عمران، برای شرکت در آزمون کارشناسی ارشد اقدام کنند و در گرایش‌های متفاوت مقطع کارشناسی ارشد در رشته مهندسی عمران به ادامه تحصیل بپردازند. امکان ادامه تحصیل در رشته مهندسی عمران در مقطع دکتری نیز وجود دارد.

اهداف رشته مهندسی عمران

مهندسی عمران همان‌طور که از نامش پیداست و بنابر آنچه که در تاریخچه مهندسی عمران مطالعه کردید، به دنبال سازندگی و عمران در جوامع بشری است. در واقع هدف از از به‌کارگیری قواعد و قوانین مهندسی عمران، ساخت انواع سازه‌ها و بناهایی است که در نهایت منجر به افزایش رفاه و آسایش مردم می‌شود. عمران و سازندگی به‌عنوان اصلی‌ترین هدف رشته مهندسی عمران در نظر گرفته شده است.

رشته مهندسی عمران یکی از محبوب‌ترین و اصلی‌ترین زیر شاخه‌های مهندسی محسوب می‌شود که مهندسان در آن به طراحی، ساخت و نظارت انواع سازه‌های مصنوعی مثل سدها، ساختمان‌ها، برج‌ها، جاده‌ها، کانال‌ها، پل‌ها، تونل‌ها، سیلو‌ها، شبکه‌های آب و فاضلاب و… می‌پردازند.

 مهندسان عمران به گونه‌ای عمل می‌کنند که علاوه بر ایجاد رفاه و آسایش در با کیفیت‌ترین حد ممکن و ساخت ساختمان پ‌هایی که در برابر انواع بلایای طبیعی مثل سیل و زلزله مقاوم باشد، سعی دارند هزینه‌ها را نیز تا جایی که امکان دارد کاهش دهند. در واقع این رشته مهندسی، همه‌جوره در اختیار خدمت‌رسانی به جامعه و مردم  می‌باشد‌.

گرایش‌های مقطع کارشناسی (لیسانس) مهندسی عمران

 داوطلبان گروه ریاضی و فیزیک با شرکت در کنکور سراسری مقطع کارشناسی، در صورتی که بتوانند رتبه قابل قبولی کسب کنند، مجازند در گرایش‌های متفاوت مهندسی عمران در دانشگاه به تحصیل بپردازند. مهندسی عمران در مقطع لیسانس دارای ۳ گرایش است که شامل: عمران-عمران، عمران-نقشه‌برداری و عمران-آب است. در ادامه به بررسی این گرایش‌ها خواهیم پرداخت.

گرایش عمران-عمران

هر آنچه که مربوط به سازه‌ها، خاک و پی، راه و ترابری و هیدرولیک باشد توسط دانشجویان گرایش عمران-عمران مطالعه و بررسی می‌شود. دانشجویان این رشته علاوه بر طراحی و ساخت انواع سازه‌ها مثل ساختمان‌ها، فرودگاه، تونل و پل‌ها می‌آموزند که چگونه نوع زمین‌ها را بررسی کنند و براساس آن، تصمیم بگیرند که چه بناهایی و با چه اسکلتی مناسب ساخت بر روی زمین مورد نظر است. 

گرایش عمران-نقشه‌برداری

مهندسان گرایش عمران-عمران و گرایش عمران-نقشه‌برداری در زمینه‌های بسیاری با یکدیگر همکاری  می‌‌کنند و پروژه‌های عمرانی مختلف را تکمیل می‌نمایند. پس از اینکه مکان مناسب برای یک سازه، توسط مهندسان عمران-عمران تعیین می‌شود، فعالیت مهندسان نقشه‌برداری آغاز می‌گردد. مهندسان نقشه‌برداری با تعیین پستی و بلندی‌های زمین، میزان خاک‌برداری و همچنین نحوه خاک‌برداری را مشخص می‌کنند. فعالیت مهندسان نقشه‌برداری در ساخت و سازهای صحرایی بسیار پیچیده و دشوار است.

گرایش عمران-آب

ساخت کانال‌های آبیاری، نحوه توزیع آب در کانال‌های آبیاری، نحوه نگهداری و جمع‌‌آوری آب در مخازن پشت سد‌ها، پیش‌بینی میزان سیلاب و خرابی‌های ناشی از آن و همچنین بررسی روان‌آب‌هایی که در رودخانه‌ها جریان دارد، برعهده مهندسان گرایش عمران-آب است.

گرایش‌های مقطع کارشناسی ارشد (فوق لیسانس) مهندس عمران

 این درست است که زمینه‌های کاربرد مهندسی عمران در زیرساخت‌های کشوری و همچنین امور دولتی بسیار است، اما باید حتما این را هم در نظر بگیرید که گرایش‌های متفاوت مقاطع مختلف مهندسی عمران، تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. افراد باید با در نظر گرفتن این تفاوت‌ها و همچنین علاقه‌مندی و اهداف خود، گرایش مناسبِ خودشان را برگزینند. در مقاطع مختلف، به‌ویژه مقطع کارشناسی ارشد، بسیار مهم است که افراد انتخاب درستی برای ادامه تحصیل داشته باشند.

بنابراین، باید حتماً گرایش‌های متفاوت مهندسی عمران در مقطع کارشناسی ارشد را بشناسید. گرایش‌های کارشناسی ارشد عبارتند از سازه، زلزله، ژئوتکنیک، مهندسی و مدیریت ساخت، راه و ترابری، حمل و نقل، مهندسی سواحل، بنادر و سازه‌های دریایی، مهندسی آب و سازه‌های هیدرولیکی، مهندسی و مدیریت منابع آب، مهندسی محیط زیست، مهندسی خطوط راه‌آهن، پدافند غیرعامل و ساختمان‌های هوشمند. در ادامه پرطرفدار‌ترین گرایش‌های مهندسی عمران در مقطع کارشناسی ارشد را بررسی خواهیم کرد.

گرایش سازه

 دانشجویان در گرایش سازه به طور تخصصی به بررسی رفتار اتصالات و انواع سیستم‌های سازه‌ای می‌پردازند. یکی دیگر از مواردی که در گرایش سازه توسط دانشجویان مورد بررسی قرار می‌گیرد مفاهیم تخصصی‌تری مثل المان محدود و عضوهای سازه‌ای است. دانشجویان پس از فارغ‌التحصیلی از گرایش سازه می‌‌توانند در زمینه محاسبات، طراحی و به‌سازی لرزه‌ای سازه‌ها وارد بازار کار شوند.

گرایش زلزله

گرایش زلزله از نظر درس‌ها و تعداد واحدها شباهت بسیاری به گرایش سازه دارد. مقاوم‌سازی، طراحی و نظارت بر سازه‌هایی مثل ساختمان‌ها، پل‌ها، تاسیسات آبی و سدها از جمله وظایف مهندسین گرایش زلزله است.

گرایش حمل و نقل

مهندسان گرایش حمل و نقل درباره خطوط حمل و نقل ریلی، هوایی و همچنین جاده‌ای دانش و مهارت کسب می‌کنند. در طی دوره کارشناسی ارشد به دانشجویان این رشته آموزش داده می‌شود که چطور باید ناوگان‌های حمل و نقل را مدیریت و بررسی کنند. مهندسان گرایش حمل و نقل پس از غ التحصیلی، می‌توانند در زمینه شرکت‌های راه‌سازی و همچنین ارگان‌های دولتی مشغول به کار شوند.

گرایش محیط زیست

امروزه به دلیل صنعتی و ماشینی شدن زندگی‌ها، رشد و پیشرفت روز افزون صنعت محیط زیست از نظر آلودگی هوا، آب و خاک در معرض خطرات بسیار جدی قرار دارد. مهندسان گرایش محیط زیست به بررسی تاثیرات احتمالی انواع سازه‌ها بر روی محیط زیست می‌پردازند. در کشورهای توسعه یافته‌ای مثل آمریکا، کانادا و استرالیا به دلیل درک اهمیت بالای محیط زیست بر کیفیت زندگی مردم، این رشته از از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.

گرایش مهندسی و مدیریت منابع آب

گرایش مهندسی و مدیریت منابع آب، شباهت بسیاری به گرایش محیط زیست دارد. مهم‌ترین زمینه‌هایی که مهندسان در این گرایش به آن مشغول هستند، در رابطه با مدیریت منابع و جلوگیری از اتلاف و هدر رفت آن است.

گرایش پدافند غیرعامل

منظور از پدافند غیر‌عامل اقدامات غیر‌مسلحانه‌ای است که به منظور کاهش آسیب پذیری، ارتقا پایداری ملی، مدیریت بحران در برابر دشمن و حملات احتمالی آن انجام می‌شود. این گرایش در دانشگاه‌های بسیار محدودی، دانشجو می‌پذیرد.

ویژگی‌های یک مهندس عمران خوب چیست؟

برای اینکه بتوان در رشته مهندسی عمران موفق عمل کرد و وارد بازار کار شد فرد حتماً باید یک سری ویژگی‌هایی داشته باشد تا بتواند با اتکا بر ویژگی‌های شخصیتی در حوزه تخصصی خود کسب درآمد کند. همچنین، برخی از ویژگی‌های جسمانی نیز برای "یک مهندس عمران خوب بودن" لازم است.

خلاقیت و ابتکار یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی است که برای مهندسان عمران در نظر گرفته شده است؛ چرا که آن‌ها می‌توانند با خلاقیت خود موانع و مشکلاتی که بر سر راه‌شان قرار گرفته را حل کنند. همچنین، برخورداری از هوش ریاضی بالا، توانایی تحلیل و پردازش داده‌های زیاد، آگاهی از ضوابط و اطلاعات ملی ساختمان و توانمندی در زمینه محاسبات و طراحی از جمله دیگر ویژگی‌هایی است که یک مهندس عمران برای موفق شدن در حرفه‌اش نیاز دارد.

به دلیل حساسیت بالای شغل مهندسی عمران و ضرورت حضور آن‌ها در محل احداث به منظور نظارت بر پروژه، یک مهندس عمران خوب باید از از قدرت بدنی بالایی برخوردار باشد تا بتواند ساعات طولانی سر پا بایستد و وظایف خود را به انجام برساند.

علاوه بر تمامی این موارد، یک مهندس عمران باید از ویژگی‌های روحی خاصی برخوردار باشد تا بتواند به شغل خود ادامه دهد و تسلیم نشود. به دلیل سروصداهای زیادی که در هنگام احداث وجود دارد، گرد و خاک ناشی از عملیات‌های عمرانی در حال اجرا، حوادث غیر‌منتظره و استرس تحویل کار در زمان مقرر شده لازم است که یک مهندس عمران از روحیه بسیار قوی و خودساخته‌ای برخوردار باشد.

بازار کار و آینده مهندسی عمران

از مهم‌ترین مصادیق  پیشرفت یک کشور رشد و ارتقاء حمل و نقل و ترابری آن کشور است که در این پروژه‌ها حضور مهندسان عمران قطعی است. همچنین در زمینه ارتقا ساخت و سازها، بناها و ساختمان‌ها که در نهایت منجر به آبادانی و عمران کشور می‌شود حضور مهندسان عمران به عنوان طراح و ناظر بسیار ضروری است. پس می‌توان نتیجه گرفت که آینده این رشته در کشور ایران تا حد قابل قبولی درخشان است.

 درباره بازار کار مهندسی عمران می‌توان گفت که هم‌اکنون در موسسات دولتی و غیردولتی بسیاری که در فعالیت‌های عمرانی به صورت مستقیم و یا غیر‌مستقیم نقش دارند، به‌ دنبال جذب فارغ التحصیلان رشته مهندسی عمران در گرایش‌های متفاوت هستند. به طور کلی کار برای یک مهندس عمران وجود دارد، اما همه این‌ها وابسته به خود فرد است. فردی که در دوران تحصیل به اندازه کافی پژوهش و تحقیقات داشته باشد و از مهارت‌های بالایی برخوردار باشد قطعاً می‌تواند در زمینه تخصصی خود شغل مناسبی بیابد.

کلام پایانی

رشته مهندسی عمران به عنوان یکی از اصلی‌ترین شاخه‌های مهندسی، امروزه طرفداران بسیاری دارد. دانش‌آموزان رشته ریاضی فیزیک و همچنین دانش آموزانی که در هنرستان مشغول به تحصیل هستند، برای قبولی در رشته مهندسی عمران در بهترین دانشگاه‌های کشور با یکدیگر در حال رقابت هستند.

 

برای اینکه بتوانید در هنگام انتخاب رشته، پس از اعلام نتایج اولیه توسط سازمان سنجش، انتخاب درستی داشته باشید، ابتدا باید گرایش‌های متفاوت رشته مهندسی عمران را در مقاطع مختلف یعنی مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد بشناسید و با توجه به علاقه‌مندی و توانمندی‌های خود گزینه درست را انتخاب کنید.

 

 امروزه آبادانی و عمران کشور از اهمیت بالایی برخوردار است که برای رسیدن به این هدف مهم، حضور مهندسان عمران متخصص و توانمند الزامی است. به این ترتیب می‌توان آینده این رشته تحصیلی را در کشور ایران درخشان در نظر گرفت. با توجه به ارتقاء راه‌ها، توسعه ترابری و حمل و نقل، فعالیت در زمینه زیرساخت‌های شهری و ساخت سازه‌ها و بناهای شهری برای مهندسان عمران در گرایش‌های متفاوت، شغل وجود دارد. اما این در صورتی است که فرد از توانمندی علمی و شخصیتی بالایی برخوردار باشد تا بتواند به فرصت‌های شغلی مناسب دست یابد.